Cách làm

Những thân tre bánh tẻ qua đôi tay tài tình của người thợ thủ công Thạch xá đã trở thành những chú chuồn chuồn tre rực rỡ sắc màu hay những chú ong, chim bồ câu, bướm, rùa tre ngộ nghĩnh sống động như thật.

Vùng quê Thạch Xá (Thạch Thất, Hà Nội) được biết tới không chỉ với chùa Tây Phương mà còn nổi danh bởi làng nghề làm chuồn chuồn tre đã có từ rất lâu đời.

Nơi đây, những nghệ nhân lành nghề, đôi bàn tay tinh xảo làm ra những con chuồn chuôn tre độc đáo, sau khi được phủ lớp sơn màu, vẽ hình ngộ nghĩnh thì được bán ra thị trường trong các hàng lưu niệm, các khu vui chơi, đã trở thành biểu trưng độc đáo của làng quê Việt Nam.

Sự chu đáo từ những khâu chọn nguyên liệu, tới từng công đoạn làm ra một chú chuồn chuồn tre tưởng đơn giản nhưng lại cần sự khéo léo, tỉ mỉ và óc sáng tạo nghệ thuật của mỗi người, mà tạo nên nét sinh động, độc đáo.

Làng nghề mây tre Thạch Xá không chỉ đơn thuần sản xuất chuồn chuồn tre, mà còn mở rộng hơn trong sự đa dạng các sản phẩm với những con vật tre khác như bướm, chim, ong, rùa tre. Ai mà biết rằng, chỉ từ thân tre gầy guộc và đôi bàn tay người thợ, những món đồ chơi đầy tính sáng tạo, nghệ thuật ấy lại ra đời một cách đẹp đẽ tới vậy.

Để làm ra những sản phẩm tinh tế đó, người thợ thủ công Thạch Xá phải lựa chọn những thân tre bánh tẻ - loại tre không quá non cũng chẳng quá già ở tận trên vùng núi Tây Bắc. Tre về tới làng sẽ được cạo bỏ lớp xanh bóng và phơi cho khô lại khoảng 5 – 6 nắng, rồi mới chia thành từng đốt để chẻ ra làm chuồn chuồn.

Một chú chuồn chuồn tre hoàn thiện cần phải trải qua các bước sau:

  • Bước 1: Xử lý cây tre ra nguyên liệu thô

Tre được cắt thành từng đoạn vừa với chiều dài thân và cánh của chuồn chuồng thành các ống tre. Sau đó, từ các ống tre, thợ thủ công xẻ ra thành các thanh tre và bỏ phần bọng tre đi, chỉ giữ lại cật theo độ dày của cánh và thân.

Thông thường, chuồn chuồn tre được làm theo kích thước 7cm chiều dài (chuồn chuồn kim). Ngoài ra còn có các loại chuồn chuồn tre kích thước 10, 12, 15, 20 cam hoặc thậm chí lên tới 70cm, tùy theo mục đích sử dụng hay trang trí mà khách hàng lựa chọn.

  • Bước 2: Làm thân chuồn chuồn

Từ những thanh tre cật được vót cẩn thận, người thợ thủ công sẽ khoan 4 lỗ trên thân. Sau đó, phần đầu mỏ của thân sẽ được uốn cong và còn phần đuôi được vót nhẵn.

  • Bước 3: Làm cánh

Phần tre làm cánh được tạo hình cánh thô trước, sau đó mới gia công mài nhẵn theo độ dày nhất định, đủ chắc chắn để không bị gãy mẻ nhưng phải đảm bảo vừa đủ độ mềm mại, sinh động.

  • Bước 4: Lắp ráp và chỉnh cân bằng

Phần cánh sau khi mài nhẵn sẽ được gắn lên thân và điều chỉnh sao cho chuồn chuồn có thể bám mỏ cân bằng trên mọi mặt phẳng, địa hình.

  • Bước 5: Pha màu và vẽ trang trí

Khi hoàn thiện phần tạo hình, người thợ thủ công sẽ sử dụng những màu cơ bản và pha chế ra những màu khác nhau để vẽ trang trí lên thân chuồn chuồn. Tùy theo sự sáng tạo của người thợ mà sẽ cho ra những sản phẩm muôn hình vạn trạng với đủ loại họa tiết bắt mắt và tinh tế.

  • Bước 6: Hoàn thiện và Đóng gói

Chờ cho mực vẽ khô là chuồn chuồn tre có thể đóng gói và chờ ngày được trưng bày tại các cửa hàng lưu niệm, hội chợ truyền thống hay được giao đến tận tay khách hàng chuộng sản phẩm thủ công tinh tế.

Giá của chuồn chuồn tre cũng tùy kích thước hoặc họa tiết mà có giá vài nghìn đồng một con.

Càng ngày, các sản phẩm chuồn chuồn tre Thạch Xá càng được hoàn thiện với những gam màu pha trộn nhiều cung bậc, những hoạt tiết khắc họa hài hòa. Tất cả tạo nên một sản phẩm hoàn hảo, đậm dấu ấn văn hóa lũy tre làng của đất Việt. Trẻ con thì có thêm những kỷ niệm thời thơ ấu, khách bốn phương có một món quà kỷ niệm khó quên, những lễ hội truyền thông có sự góp mặt của các sản phẩm chuồn chuồn tre, là một dịp để cả văn hóa tinh thần và văn hóa hiện vật giao thoa.